आफ्ना लागि आफैँ वैद्य - बिक्रम सुब्बा

बैशाख १६, २०७१ मा आयुर्वेद बारे २ घण्टाको प्रवचन सुन्ने मौका मिल्यो । तालिम दिने वैद्य बिपी तिमिल्सिना (पाथिभारा आयुर्वेदिक हस्पिटल, सिनामंगल) थिए । मेरा टिपोटहरू काम लाग्ला?

ग्राह्य कुरा (Do's) - १। करेला र आलु मिसाएर पकाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; २। चना र मुला मिसाई पकाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; ३। दूध र बेसार मिसाएर पकाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; ४। मासको (कालो) दाल र घीउ मिसाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; ५। मासको (कालो)दाल र कटहर मिसाएर पकाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; ६। मसाको (कालो) दालसँग मेथी, अदुवा र खोर्सानी जस्ता मसाला मिसाएर पकाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; ७। फर्सिको मुन्ट र घीउ पकाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; ८। दहीसँग सक्खर मिसाएर मिसाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; ९। सक्खर र तीलको लड्डु मिसाएर खाए केही दिनमा वजन घट्छ; १०। प्याज ताजा काटेर चपाएर खाए टन्सिल निको हुन्छ; ११। परेवाको मासु घ्युमा लसुनसँग पकाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; १२। आफ्नै मुखको र्‍याल (थुक) बिहान सबैरै आँखामा दले आँखाका धेरै रोग निको हुन्छ; १३। सँधै विहान ५-६ बजेभित्र उठिसक्नु स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; १४। विहान ९-१० तिर मजाले खाना खानु स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; १५। मासु जहिले पनि विहान खानु स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; १६। मासु, स्याउ र दही मिलाएर खाए स्वस्थ्यको निम्ती राम्रो; १७। स्वास्थ्यको निम्ती Evening walk राम्रो हुन्छ; १८। दिउँसोको खाना पछि १५-२० मिनेट सुत्नु स्वास्थ्यको निम्ती राम्रो । सुत्दा देब्रे कोल्टे परेर सुत्ने; १९। कतै राम्रो कामको साइतमा निस्कनु परे नाकको दाहिने तिरबाट सास निस्केको बेला पारेर निस्कने; २०। धर्म-कर्ममा शान्तिका निम्ति निस्कनु परे देब्रे नाकबाट सास निस्केको बोला पारेर निस्कने; २१। बेलुका घाम अस्ताउँनु अघि खाने र ४० मिनेट ईभनिङ वाक गर्ने; २२। दालचिनीको चिया खाने र सँधै सुत्न अघि खाए अति उत्तम; २३। घ्यू र केरा खाए अमृत समान हुन्छ; २४। गर्मि महिनामा घ्यू खाए पित्तलाई समन गर्दछ; २५। घ्यूमा भुटेर काँचो केराको तरकारि खाए अति उत्तम; २६। काँचो केराको सब्जी बिहानै बेलुका खाए स्मरण शक्ति बढाउँछ; २७। पानी जहिले पनि मन तातो (३६ डिग्रीको) खाने; २८। खाना खाँदा विचमा अलिकती पानी खानु राम्रो तर खाना पछि पानी कानु नराम्रो; २९। खाना खानु अघि १ घण्टा पानि नखाने; ३०। खीर र तरकारी जहिले पनि कीटको कराहीमा पकाएर खाने; ३१। दूध पनि कीटको कराहीमा पकाउँनु उत्तम हुन्छ; ३२। खीरमा मेथी (पिसेको) पाक्न लाग्दा हाल्ने र ईच्छा अनुसार घीउ, जाइफल, मरिच, चिनी हाल्दा हुन्छ; ३३। खीर खाएर पानी खाए विष (toxin) बन्छ; ३४। सन्सारको सबैभन्दा राम्रो तेल Olive oil त्यसपछि तोरीको तेल हो; ३५। Olive oil मा कागतीको रस मिसाएर खाए पित्तको पत्थरी निको हुन्छ; ३६। चनामा सूर्यमूखिको बियाँ मिसाएर खाए राम्रो; ३७। बोसिलो (मासु) खाँदा carbohydrate मिलाए खाए राम्रो हुन्छ; ३८। ओक्खर मस्तिष्कको निम्ती अति उत्तम । तर ओक्खर खाएर ११ घण्टा दुध नखाने; ३९। भाँडा सफा गर्न घिरौँलाको जाली उत्तम; ४०। अमलाको पउडर दूधसँग बारै महिना खाने; ४१। ११ वर्षभन्दा माथिकाले दूध घाम हस्ताएपछि खाने; ४२। दूधमा बेसार मिलाएर खाए अल्झाइमर निको हुन्छ; ४३। प्याज, नुन र कागती मिलाएर खाए झाडापखाला रोकिन्छ; ४४। गहुँ भुटेर खाए Vomit रोकिन्छ; ४५। कान दुखे प्याजको रस केही थोपा लगाए निको हुन्छ; ४६। ज्वरो आए गेडा धनियामा अदुवा उमालेर खाने निको हुन्छ; ४७। बेसार, नुन, ज्वानो मिसाएर चूर्ण बनाएर खाए ज्वरो निको हुन्छ; ४८। खाने सोडामा जमुनाको पात मिसाएर लगाए घमौरा निको हुन्छ; ४९। वर पीपलको बोक्रा १-१ ग्राम उमालेर खाए – घुर्ने, प्रोस्टेड ग्लयान्डको समस्या, महिलाको सेतो पानी जाने निको हुन्छ; ५०। धनिया निरन्तर खाए मिर्गौलाको समस्या निको हुन्छ ; ५१। कालो जिरा चपाई राखे घाँटीको समस्या निको हुन्छ । गायकहरूका लागि यो उत्तम उपाय हो; ५२। अम्बाको पात चपाए दाँतको समस्य निको हुन्छ ।

नोटः "अमृत" बन्ने कुरा कहिँ हुँदैन । हाम्रै भान्साघरको खानाहरू मिलाएर पकाई-तुल्याई खाए अमृत बन्छ र विरामी नहुने, तन-मन दुरुस्त रहन्छ भनेको हो । आज बील गेट्स, मुकेस अम्बानी र अमिताब बच्चन जस्ता मानिसहरू किन वैद्यलाई र Nutritionist हरूलाई सल्लाहकार राखेर उनकै निर्देशन अनुसार खाना खान्छन्? किनभने -

१) कुनै कुनै खाने कुराहरू मिसाएर खाए वीष बन्छ । अचेलका डाक्टरले Food poisoning भनेको कुरा यही त हो ।
२)कुनै कुनै खाने कुराहरू मिसाएर खाए अमृत बन्छ ।

अमृत खाने कि वीष? रोज्ने काम तपाइँकै हो ।